ඉරාන න්‍යෂ්ටික විද්‍යාඥයින් පිරිසක් පසුගිය වසරේදී දෙවන වරටත් රහස් සංචාරයක් සඳහා රුසියාවට ගොස් ඇති බවත්, එමගින් න්‍යෂ්ටික අවි භාවිතයට හැකියාව ඇති සංවේදී තාක්ෂණයන් ලබාගැනීමට උත්සාහ කළ බවත් අමෙරිකාව ප්‍රකාශ කර ඇති බව විදෙස් මාධ්‍ය වාර්තාවක් හෙළිකර තිබේ.

පෙර වාර්තා වූ 2024 අගෝස්තු මාසයේ සංචාරයෙන් පසුව සිදු වූ මෙම 2024 නොවැම්බර් මාසයේ සංචාරය, රුසියානු හමුදා සම්බන්ධ පර්යේෂණ ආයතන සහ ඉරානයේ ආරක්ෂක නවෝත්පාදන හා පර්යේෂණ සංවිධානය (SPND) අතර ඇතිවෙමින් පවතින න්‍යෂ්ටික හුවමාරුවක කොටසක් බව සඳහන්.

අමෙරිකාව පවසන පරිදි SPND යනු ටෙහෙරානයේ සන්නද්ධ හමුදා හා බැඳී ඇති අතර න්‍යෂ්ටික අවි පර්යේෂණ අධීක්ෂණය කරන ආයතනයක්.

මෙම රැස්වීම් මගින් න්‍යෂ්ටික අවි සංවර්ධනයට අදාළ දැනුම සම්බන්ධයෙන් ටෙහෙරානය සමඟ සහයෝගයෙන් කටයුතු කිරීමට මොස්කව් කැමැත්තක් දක්වන බවට මෙතෙක් ඇති පැහැදිලිම ඇඟවීම තහවුරු කෙරෙයි.

ජේම්ස් මාටින් න්‍යෂ්ටික ව්‍යාප්තිය වැළැක්වීමේ මධ්‍යස්ථානයේ ජ්‍යෙෂ්ඨ සාමාජිකයෙක් සහ හිටපු CIA විශ්ලේෂකයෙක් වන ජිම් ලැම්සන් පැවසුවේ, ඉරාන ආරක්ෂක අංශයට සම්බන්ධ විශේෂඥයින් “න්‍යෂ්ටික පුපුරන සුලු පරීක්ෂණයකින් තොරව න්‍යෂ්ටික අවි සැලසුමක් වලංගු කිරීමට උපකාරී වන ලේසර් තාක්ෂණය සහ විශේෂඥ දැනුම” සොයමින් සිටි බවට සාක්ෂි පවතින බවයි.

FT වාර්තාවට අනුව, SPND හි පෙරමුණු සමාගමක් වන DamavandTec, ඉරාන ලේසර් විශේෂඥයින් පිරිසක් සඳහා 2024 නොවැම්බර් සංචාරය ශාන්ත පීටර්ස්බර්ග් වෙත සංවිධානය කර තිබුණේය.

එහිදී ඔවුන් Laser Systems හි නිලධාරීන් හමු වූ අතර, එය සිවිල් භාවිතය සහ වර්ගීකරණය කළ හමුදා වැඩසටහන් සඳහා ලේසර් තාක්ෂණයන් සංවර්ධනය කරන, එක්සත් ජනපද සම්බාධක යටතේ පවතින රුසියානු සමාගමක්.

තවද, Laser Systems හි හිටපු තාක්ෂණික අධ්‍යක්ෂවරයෙකු වන සහ දැනට ශාන්ත පීටර්ස්බර්ග් හි Struynye Tekhnologii සමූහ ව්‍යාපාරයේ ජ්‍යෙෂ්ඨ පුද්ගලයෙකු වන අන්ඩ්‍රෙයි සැවින් 2025 පෙබරවාරි මාසයේදී ටෙහෙරානයට ගොස් තිබේ.

ඔහු DamavandTec නියෝජිතයින් සහ SPND හා සම්බන්ධ යැයි සැලකෙන නිලධාරීන් හමු වී තිබෙන බව සඳහන්. සැවින් යනු රුසියාවේ ප්‍රධාන හමුදා තාක්ෂණික විශ්ව විද්‍යාලවලින් එකක් වන Baltic State Technical University හි මහාචාර්යවරයෙකු ද වන බව සඳහන්.

එක්සත් ජනපදය සහ ඊශ්‍රායලය ඉරානයට න්‍යෂ්ටික අවියක් සෙවීමට චෝදනා කරන නමුත්, ටෙහෙරානය එය ප්‍රතික්ෂේප කරමින්, සිවිල් න්‍යෂ්ටික වැඩසටහනක් සංවර්ධනය කිරීමට ඇති තම සාකච්ඡා කළ නොහැකි අයිතිය ආරක්ෂා කරයි.

රුසියාව පවසන්නේ තමන් න්‍යෂ්ටික සන්නද්ධ ඉරානයකට විරුද්ධ බවයි. නමුත් සිවිල් අරමුණු සඳහා න්‍යෂ්ටික තාක්ෂණය භාවිතා කිරීමට ටෙහෙරානයට ඇති අයිතිය රුසියාව විසින් ආරක්ෂා කරනු ලබයි.

ජාත්‍යන්තර පරමාණුක බලශක්ති ඒජන්සියේ (IAEA) ප්‍රධානී රෆායෙල් ග්‍රෝසි ජුනි මාසයේදී පැවසුවේ, ඉරානය බෝම්බයක් පසුපස හඹා යන බවට තමන්ට නිශ්චිත සාක්ෂි නොමැති බවයි.

කෙසේ වෙතත්, ටෙහෙරානයේ විනිවිදභාවය නොමැතිකම කනස්සල්ලට හේතුවක් බවට ඔහු අනතුරු ඇඟවූවේය.

ඉරානය යුරේනියම් 60% දක්වා පොහොසත් කරමින් සිටින බවත්, එය ලෝකයේ වෙනත් කිසිම රටක් සිවිල් අරමුණු සඳහා භාවිතා නොකරන මට්ටමක්.

අවි සඳහා අවශ්‍ය වන 90% ට තාක්ෂණික වශයෙන් පාහේ සමාන වන බවත් ඔහු වැඩිදුරටත් පැවසුවේය.

ඊශ්‍රායලය පවසන්නේ ඉරානය දැනටමත් න්‍යෂ්ටික අවියක් පුපුරවා හැරීමට අවශ්‍ය උපාංග සඳහා වැඩ ආරම්භ කර ඇති බවයි.

ඊශ්‍රායල හමුදා විසින් ගෙවුණු ජූනි මාසයේදී ඉරාන න්‍යෂ්ටික ස්ථානවලට ප්‍රහාර එල්ල කිරීමට පෙර වොෂින්ටනයට සිය කනස්සල්ල පිළිබඳව අනතුරු ඇඟවූවේය.

අවසානයේ අමෙරිකානු ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප් ද ප්‍රහාර එල්ල කිරීමට නියෝග කර තිබූ බව වාර්තා විය.